Centralna premijera dokumentarnog filma „Borba i mir Republike Srpske“ održana je u Studentskom kulturnom centru Univerziteta u Banjaluci, uz veliko interesovanje javnosti i prisustvo predstavnika institucija, kulturnog i akademskog života.
Film, kroz dokumentarno utemeljen narativ, šalje jasnu poruku da trajni mir nije moguć bez istine i da je kultura sjećanja civilizacijska obaveza svakog društva. Baveći se istorijskim iskustvima srpskog naroda, sa posebnim osvrtom na stradanja u 20. vijeku, film otvara prostor za odgovoran dijalog o istorijskom pamćenju, identitetu i moralnoj odgovornosti prema žrtvama.
Poseban segment filma posvećen je genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima u sistemu koncentracionih logora Nezavisne Države Hrvatske, sa naglaskom na Jasenovac kao simbol stradanja i trajnu opomenu čovječanstvu. Istovremeno, film pruža priliku da se domaća javnost upozna sa istinom koja je često bila nedovoljno zastupljena u širem javnom prostoru, kako bi se bolje razumio istorijski kontekst i savremena pozicija srpskog naroda.
Autor filma, Oleg Bondarenko, istakao je da je dokumentarni film „Borba i mir Republike Srpske“ nastao kao odgovorna i dokumentovana priča o stradanju srpskog naroda na teritoriji Republike Srpske i u regionu, sa ciljem da se istina sačuva od zaborava, ali i da međunarodna javnost, posebno ruska, bolje razumije istorijski kontekst i poziciju srpskog naroda.
– Ovaj film sam napravio da bih, prije svega, ruskoj javnosti približio istinu o stradanju srpskog naroda na ovim prostorima, ali vjerujem da on ima mnogo širi potencijal. Postoje činjenice koje su dugo potiskivane, umanjivane ili predstavljane bez dovoljno konteksta, tako da se gubi osjećaj razmjere i trajnih posljedica po jedan narod.
Na filmu sam radio od aprila do oktobra 2025. godine i tokom tog perioda više puta sam boravio na terenu — u Donjoj Gradini, Banjaluci, Trebinju i Višegradu, kao i u Sarajevu. Smatrao sam da je važno da se priča ne gradi iz daljine, nego u neposrednom kontaktu sa prostorom, ljudima i mjestima koja nose pamćenje i tragove istorije.
Vjerujem da će međunarodno javno mnjenje mnogo jasnije razumjeti poziciju srpskog naroda ako se upozna sa istorijskim slojevima njegovog stradanja: od perioda Otomanske imperije, preko austrougarske vladavine, do tragedije u NDH i stradanja Srba koja su obilježila cijeli 20. vijek. Kada se taj kontinuitet zanemari, lako se prihvataju pojednostavljene slike koje ne objašnjavaju stvarnost.
Poseban motiv za mene je istina o Jasenovcu. Izvan ovog prostora, pa i u Rusiji, malo je onih koji znaju šta se u Jasenovcu dešavalo, kakve su muke podnosili obični ljudi i koliki broj Srba je prošao kroz taj koncentracioni logor. Zato mi je jedan od glavnih ciljeva bio da upravo ruskoj publici približim tu istinu, kao dio šireg razumijevanja stradalne istorije srpskog naroda.
U tom smislu, ovaj film doživljavam kao poruku da narod koji je pretrpio tako teška stradanja ima pravo na dostojanstvo, na istorijsko priznanje i na satisfakciju u civilizacijskom smislu. Jevrejski narod dobio je međunarodnu podršku i satisfakciju zbog stradanja koje je proživio, a srpski narod je više puta u toku 20-og vijeka stradao, a još uvijek nije dobio zasluženu podršku međunarodne zajednice i satisfakciju, a posebno ne srpski narod u današnjoj Republici Srpskoj. Istorijsko pamćenje je važno i danas: ono nije poziv na podjele, nego opomena da se stradanje ne smije umanjiti, prećutati ili relativizovati.
Ovo nije film protiv bilo koga. Ovo je film u korist istine o srpskim žrtvama i u korist odgovornosti prema njihovom sjećanju. Uvijek sam vjerovao da samo istina, ma koliko bila teška, može biti temelj trajne stabilnosti i poštovanja, jer se mir ne gradi na zaboravu, nego na razumijevanju i pamćenju – rekao je Bondarenko.
U ime organizatora, politikolog Mario Ćumurović iz Centra za saradnju sa Srbima u inostranstvu – SPONA, izjavio je:
– Bila nam je čast da obezbijedimo prostor i tehničkupodršku događaju u kojem se činjenice o stradanju srpskog naroda čuju jasno, a žrtve poštuju dostojanstveno. Kultura sjećanja je civilizacijska obaveza, ali za nas u Republici Srpskoj je i pitanje odgovornosti prema budućnosti, jer samo kroz istinu i pamćenje možemo smanjiti rizik da se tragedije ne ponove.
Ovaj film je značajan i zato što podsjeća na činjenicu da srpski narod vijekovima živi na prostoru današnje Republike Srpske, a to je posebno važno da se prikaže međunarodnoj javnosti.
Zato podržavamo prikazivanje ovog filma kao dokumentarno utemeljenog doprinosa istorijskom pamćenju, sa jasnim poštovanjem prema nevinim srpskim žrtvama koje su stradale samo zato što su Srbi i pravoslavci. Vjerujemo da se trajna stabilnost ne gradi na prećutkivanju, nego na odgovornom odnosu prema prošlosti i zato je važno da njegujemo kulturu sjećanja na stradanje srpskog naroda, a posebno u toku 20. vijeka.
Centar za saradnju sa Srbima u inostranstvu – SPONA opredijeljen je da u narednom periodu podrži projekcije filma i u na drugim lokacijama u matici i dijapsori i da radi na prevodu filma na jezike Ujedinjenih nacija, kako bi poruka i činjenice koje film donosi bile dostupne međunarodnoj javnosti.
– Pokroviteljstvo nad premijerom dokumentarnog filma ‘Borba i mir Republike Srpske’ predstavlja izraz institucionalne odgovornosti prema istini, kulturi sjećanja i dostojanstvu žrtava. Ovaj film podsjeća da mir ne može biti trajan ukoliko nije zasnovan na istorijskim činjenicama, poštovanju stradalih i spremnosti da se o teškim temama govori odgovorno i argumentovano.
Stradanja srpskog naroda u 20. vijeku, a posebno genocid počinjen u sistemu koncentracionih logora Nezavisne Države Hrvatske, obavezuju nas da istrajemo u očuvanju istorijskog pamćenja, ne kao izvoru podjela, već kao temelju za razumijevanje i stabilnost.
Republika Srpska ima pravo da istinu o svom narodu, njegovim žrtvama i istorijskom kontinuitetu postojanja učini vidljivom i u domaćoj i u međunarodnoj javnosti – kazao je savjetnik predsjednika Republike Srpske Marko Romić.
Savjetnik Predsjednika Republike Srpske je rekao da je podrška ovakvim projektima značajna jer je to podrška kulturi sjećanja, dijalogu i miru zasnovanom na istini, te dodao da samo društvo koje ima snage da se suoči sa prošlošću može odgovorno graditi budućnost.
Film je snimljen u produkciji projekta „Balkanist“ iz Ruske Federacije, realizovan uz podršku Predstavništva Republike Srpske u Ruskoj Federaciji, a premijera je održana pod pokroviteljstvom predsjednika Republike Srpske.
Poruka filma je jasna: mir koji počiva na zaboravu nije mir — trajni mir može se graditi samo na istini i kulturi sjećanja.
Iz Balkanskog društva naroda su naglasili da će pružiti podršku u daljoj distribuciji filma jer on na odgovoran način govori o srpskim stradanjima u 20-om vijeku.
